Lindsay Spekreijse (promovenda en AIOS Oogheelkunde) en Rudy Nuijts (hoogleraar Corneatransplantatie- en Refractiechirurgie) hebben een onderzoek uitgevoerd naar staaroperaties, oftewel cataractchirurgie. Nederland telt jaarlijks 180.000 staaroperaties. Er wordt gekeken naar het gelijktijdig opereren van beide ogen (bilaterale cataractchirurgie) in plaats van aparte operaties waar weken tussen zitten. Het doel van dit onderzoek is om uit te zoeken welke behandeling de beste resultaten geeft en welke kosten hiermee gemoeid zijn.
Strikte scheiding tussen operaties
Voor het project hebben we in 2017 een aanvraag gedaan bij ZonMw. Bij bilaterale cataractchirurgie is het belangrijk dat er een strikte scheiding is tussen de twee ogen die je opereert: niets dat in aanraking is geweest met het ene oog, mag worden gebruikt bij de operatie van het andere oog. Dat maakt de logistiek extra belangrijk: in de verschillende participerende centra moest een goede samenwerking met bijvoorbeeld sterilisatieafdeling, apotheken en leveranciers ingericht worden.
In 2018 is gestart met het benaderen en includeren van patiënten. Er zijn maar liefst 865 patiënten geïncludeerd. Dit heeft ertoe geleid dat we in 2022 de studie hebben kunnen afronden en begin 2023 de resultaten hebben gepubliceerd in The Lancet.
Voordelen bilaterale cataractchirurgie
In de praktijk betekent bilaterale cataractchirurgie dat je als patiënt maar één keer in het ziekenhuis hoeft te komen. Inclusief voor- en nacontroles hoeft een patiënt nog maar drie keer naar het ziekenhuis te komen in plaats van zes. Dit is veel minder belastend, o.a. doordat de patiënt minder vrij hoeft te nemen en minder hoeft te reizen. Die beperking van het reizen zorgt voor een reductie van 25% in de CO2-uitstoot. Hierdoor is bilaterale cataractchirurgie veel duurzamer. Patiënten kunnen na de operatie ook sneller een bril aanschaffen. Voor de zorgverlening betekent het dat de standaard telefonische consulten na de operatie zijn gewijzigd: patiënten bellen nu zelf aan de hand van een instructiefolder. Daarnaast zijn de werkzaamheden voor medewerkers vereenvoudigd omdat er nu maar 8 patiënten op een dag komen voor de operatie aan beide ogen in plaats van 16 patiënten voor één oog. Verder wordt de thuishulp minder ingeschakeld aangezien het druppelen van de ogen nu gelijktijdig kan gebeuren.
Implementatieproject
Momenteel zijn we gestart met een implementatieproject waarin we samenwerken met vele stakeholders waaronder de industrie, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers, collega-oogartsen, verzekeraars, financierders en patiëntenorganisaties. Verzekeraars zien dat het aantal dubbelzijdige staaroperaties vorig jaar gestegen is van 2% naar 16%. In Zuyderland wordt 55% van alle staaroperaties dubbelzijdig uitgevoerd. Deze lijn proberen we ook door te zetten in de rest van Nederland aan de hand van dit implementatieproject.
Al met al besparen we 7 à 8 miljoen euro op jaarbasis. De winst in kosteneffectiviteit van dit onderzoek is zowel nationaal als internationaal in het nieuws gekomen. Hopelijk vormt het een inspiratie voor andere vakgebieden om niet alleen inhoudelijk onderzoek te doen, maar ook de logistiek van bestaande zorg te optimaliseren en verbeteren.
Publiciteit
- Good practice – Samen voorop Award (VGZ)
- Zorg instituut Nederland – als 1 van de 12 passende praktijken die voortkomen uit het IZA
- Lindsay Spekreijse wint juryprijs beste presentatie op het 11e Wetenschappelijk Symposium van Zuyderland (juni 2021)
- De Cataract-richtlijn in Nederland is aangepast
- Artikel in The Lancet
- Artikel in AD
TIP: Een tip die we willen meegeven aan mensen die multicenter-onderzoek willen gaan uitvoeren is dat de randvoorwaarden, voor de start van het onderzoek, goed ingeregeld moeten worden. Hierbij moet gekeken worden naar wat er gevraagd wordt in het betreffende onderzoek, bijvoorbeeld het aantal inclusies, soort verrichtingen, tijdsbelasting, personeel, geld, etc. Het organiseren van dit soort zaken is echt een kunst op zich, zeker als je het over grote patiënten aantallen hebt.
